ئەڵمانیا پەروەردە بۆ سەردەمی ژیری‌دەستکرد (AI) نوێ دەکاتەوە

لە ئەڵمانیا، پەروەردە چیتر تەنیا لەسەر بنەمای تەختەڕەش و کتێب نییە. لە پۆلەکانی ئەمڕۆدا، ژیری‌دەستکرد (AI) وەک یاریدەدەرێکی فێرکردن بەکاردەهێنرێت، بەڵام بۆ هاوکاری، نەک جێگرتنەوەی مرۆڤ. حکومەتی ئەڵمانیا لە ڕێگەی وەزارەتی پەروەردە و توێژینەوە (BMBF) پڕۆژەیەکی نیشتمانی بۆ “زیرەکیی دەستکرد لە پەروەردەدا” دەستپێکردووە بۆ ئەوەی قوتابخانە و زانکۆکان لەگەڵ جیهانی دیجیتاڵیدا بگونجێنێت.
ئامانجی سەرەکی ئەم پڕۆژەیە بریتییە لە پەروەردەکردنی نەوەیەک کە بزانێت چۆن بە دروستی تەکنەلۆجیا بەکاربهێنێت، نەک وابەستەی ببێت. ژیری‌دەستکرد هاوکارێکی فێرکردنە بۆ مامۆستایان تا ئەرکەکان خێراتر ڕاست بکەنەوە، ڕاهێنانی تایبەت بە هەر قوتابییەک پێشکەش بکات و زمانی نوێ لە ڕێگەی گفتوگۆ لەگەڵ پرۆگرامە ژیرەکاندا فێربکات.

نیگەرانییەکان لەسەر بەکارهێنانی ژیری‌دەستکرد

سەرەڕای پێشکەوتنەکان، نیگەرانیی جدییش هەیە. یەکێتیی مامۆستایانی ئەڵمانیا (GEW) هۆشداری دەدات کە بەکارهێنانی AI بەبێ چاودێری ئەخلاقی، ڕاهێنانی پێویست و پاراستنی داتای منداڵان دەتوانێت زیانبەخش بێت. بە گوتەی یەکێتییەکە، “دیجیتاڵیکردن بەبێ کات و ڕاهێنان بۆ مامۆستا، تەنها ماندووبوون زیاد دەکات.” تەنها ٣٨%ی مامۆستایان هەست بە ئامادەیی دەکەن بۆ بەکارهێنانی ئەم ئامێرانە.
پسپۆڕانی پەروەردەیش ترسیان هەیە لەوەی کە ژیری‌دەستکرد توانای داهێنان و لێگەڕینی قوتابییان کەم بکاتەوە. لە قوتابخانەکانی هامبورگ و بایرن، هەندێک قوتابی لە جیاتی نووسینی وتار، پرۆگرامی بەرهەمهێنانی دەق بەکاردەهێنن. مامۆستایان دەڵێن کێشەی ئەمڕۆ ئەوەیە کە چۆن فێری قوتابییان بکەین “ژیری‌دەستکرد بەکاربهێنن، بەبێ ئەوەی مێشکیان تەمبەڵ بێت.”

کێشەی ئەخلاقی و بێلایەنیی داتا

یەکێک لە کێشە سەرەکییەکان نەبوونی فێرکردنی پێویستە دەربارەی ئەخلاقی تەکنەلۆجیا. ژیری‌دەستکرد دەتوانێت هەڵە بکات یان بە شێوەیەکی جیاکارانە بڕیار بدات. نموونە هەیە کە ئەلگۆریتمەکان نمرەی کەمتریان بە قوتابییە کۆچبەرەکان داوە، چونکە شێوازی نووسینیان لەگەڵ مۆدێلی زمانەکە جیاواز بووە. بەهۆی ئەمەوە، وەزارەتی پەروەردە بڕیاریداوە کە هەموو ئامێرە دیجیتاڵییەکان پێش بەکارهێنان دەبێت لە ڕووی ئەخلاقی و سەلامەتیی داتاوە پشکنینیان بۆ بکرێت.

پرۆژە و ڕێکارە نیشتمانییەکان

وەڵامدانەوە بۆ ئەم نیگەرانییانە، چەندین پڕۆژەی نیشتمانی جێبەجێ کراوە:
• پرۆژەی “KI macht Schule”: قوتابییان و مامۆستایان بە بنەما و بەکارهێنانی بەرپرسیارانەی ژیری‌دەستکرد ئاشنا دەکات.
• پرۆژەی “Digitale Bildung für Kinder”: لە پۆلی سێیەمەوە دەستپێدەکات و منداڵان فێردەکات چۆن ئینتەرنێت، داتا و ئەلگۆریتم کار دەکەن.
• پرۆژە تاقیکارییەکان لە ٢٠٢٥ەوە: وەزارەتی پەروەردە پڕۆژەی سێ ساڵەی لە قوتابخانەکاندا دەستپێکردووە بۆ لێکۆڵینەوە لە کاریگەریی AI لەسەر فێربوون و دادپەروەریی پەروەردەیی.
• “تاگی ئەخلاقی”: ئەنجومەنی ئەخلاقی داتای ئەڵمانیا پێشنیاری کردووە کە بۆ هەر نەرمەکاڵایەک “تاکێکی ئەخلاقی” هەبێت تا ڕوونی بکاتەوە چۆن داتا کۆدەکاتەوە و کێ لێی بەرپرسە.

سوود و بەرپرسیارێتییەکانی ژیری‌دەستکرد

ئامارەکان دەریدەخەن کە ٥٧%ی قوتابییانی ئەڵمانی ژیری‌دەستکردیان بۆ ئەنجامدانی ئەرکەکانیان بەکارهێناوە، بەڵام تەنها یەک لەسەر پێنجیان لە مەترسییەکانی ئاگادارن. ئەمەش وای کردووە پسپۆڕان داوای “سەررشتیی دەستکرد” (AI Literacy) بۆ هەمووان بکەن، واتە فێرکردنی تێگەیشتن، ڕەخنەگرتن و هەڵسەنگاندنی تەکنەلۆجیا، نەک تەنها بەکارهێنانی.
لە کۆتاییدا، پەروەردەی ئەڵمانیا هەنگاوی ناوە بۆ ڕێگایەکی نوێ کە تێیدا فێربوون تەنها لەبەرکردنی زانیاری نییە، بەڵکو گفتوگۆیە لە نێوان مرۆڤ و ئامێردا. قوتابخانەکان لە ئێستادا تەنها شوێنی فێرکردنی زانست نین، بەڵکو تاقیگەن بۆ پەروەردەکردنی ئەخلاق، هۆشیاری و بەرپرسیارێتی لە جیهانی دیجیتاڵیدا.

📚 سەرچاوەکان:

وەزارەتی پەروەردە و توێژینەوەی ئەڵمانیا (BMBF)
لەسەرەتاوی پڕۆژەی «ژیری‌دەستکرد لە پەروەردەدا» کاردەکات بۆ گونجاندنی قوتابخانە و زانکۆکان لەگەڵ جیهانی دیجیتاڵ.
🔗 https://www.bmbf.de
پڕۆژەی «KI macht Schule» (ژیری‌دەستکرد قوتابخانە دەگرێتەوە)
پڕۆژەیەکی فێرکردنی قوتابی و مامۆستایانە بۆ بەکارهێنانی بەڕێوەبردنی ژیری‌دەستکرد لە پەروەردە.
🔗 https://kimachtschule.de